در جهان امروز، طرح پرسش‌هاي نو و مسائل پيچيده و چندوجهي در حوزه‌هاي مختلف، نهادهاي سياستگذاري را ناگزير از تاسيس مراكز علمي و پژوهشي ساخته است. تجربه نشان داده است كه اين نهادها با اتكا به تخصص‌ها و مطالعات فراهم آمده در آن مراكز و بهره‌گيري از آنها، در شناخت كارشناسانه مسائل و پاسخگويي به نيازهاي نو در تدوين سياست‌ها و نظارت بر اجراي آن سياست‌ها توفيق بيشتري بافته‌اند. نهادهايي كه چنين تكيه‌گاه‌هاي علمي و تحقيقاتي سازمان‌يافته‌اي در اختيار دارند، با نهادهايي كه نمايندگانشان صرفا با اتكا به توان علمي و تجربي خود به كارشناسي و تدوين قوانين مبادرت مي‌ورزند، چه در روش و چه در نتيجه‌گيري قابل مقايسه نيستند. شوراي اسلامي شهر مشهد با درك اين ضرورت، مركز پژوهش‌هاي خود را بنا نهاده است.

شوراي اسلامي شهر مقدس مشهد از نخستين دوره، براي كارشناسي طرح‌ها و لوايح، از مشورت موردي كارشناسان استفاده مي‌كرد. در عين حال، اساس كار بر فهم شخصي و توان علمي خود اعضاء متكي بود؛ لكن از اوايل سال 1383 و مقارن با شروع دومين سال فعاليت شوراي دوم، نهادي مستقل، دائمي و سازمان يافته به نام "مركز پژوهش‌هاي شوراي اسلامي شهر مقدس مشهد" براي ارائه خدمات مستمر تحقيقاتي، مطالعاتي و كارشناسي در كنار شورا قرار گرفت.

هدف از تاسيس مركز، مديريت طرح‌هاي مطالعاتي و تحقيقاتي به منظور ارائه نظرهاي كارشناسي و مشورتي به اعضاء، كميسيون‌ها و هيات رئيسه شوراي اسلامي شهر مقدس مشهد است. اهم وظايف اين نهاد به شرح زير است:

1-     تبيين اهداف، استراتژي‌ها و سياست‌هاي كاري شورا و همچنين تصميم‌سازي براي آن با هدف هر چه اثربخش‌تر كردن تصميم‌گيري‌هاي شورا

2-   تعريف و مديريت انجام طرح‌هاي بنيادين و اساسي شهري و مطالعات كلان مربوط به محورهاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي شهر مقدس مشهد با توجه به شرايط بديع بودن، كارآمدي، ضرورت و تطابق با شيوه‌هاي علمي تحقيق و ارائه نتايج آنها در قالب طرح به شورا

3-   اشاعه نتايج مطالعات پژوهشي از طريق برگزاري سمينار، نشر كتب و نشريات و انعكاس نظرات به واحدها و دستگاه‌هاي ذيربط با نظر هيات رئيسه شورا

4-   انجام خدمات موردي پژوهشي، مانند برگزاري همايش‌هاي كارشناسي و علمي، گردآوري و پردازش آمار و اطلاعات، تهيه بانك اطلاعاتي و تاليف پژوهش‌هاي مرتبط انجام شده در كشور، حول موضوعات مختلف شهري

5-     مطالعه و بررسي و ارائه نظرهاي كارشناسي بر روي تمام طرح‌ها و لوايح ارجاعي از سوي شورا و كميسيون‌هاي آن

6-     تامين نيازهاي اطلاعاتي كميسيون‌ها و اعضاي شورا از طريق تدارك و برقراري نظام اطلاع‌رساني

7-     انجام پژوهش‌هاي موردي حسب درخواست هيات رئيسه، اعضاء و كميسيون‌هاي شورا

تبصره 1: شرح وظايف مركز با توجه به وظيفه اصلي آن يعني مديريت طرح‌هاي پژوهشي مورد نياز و انجام آن از طريق متخصصان و پژوهشگران خارج مركز، سياست كاهش تصدي‌گري و اجتناب از حجيم شدن بدنه پرسنلي تعيين شده است.

تبصره 2: در تعيين شرح وظايف مركز، سياست استراتژيك بودن آن، واگذاري بخش تاكتيكي به شهرداري و اجتناب از هرگونه موازي‌كاري و اسراف رعايت شده است.

اركان مركز عبارتند از:

هيات امنا متشكل از چهار تن از اعضاي شوراي اسلامي شهر مقدس مشهد و سه نفر از صاحبنظران برنامه‌ريزي و مديريت شهري به انتخاب شوراي اسلامي شهر مشهد براي هر دوره شورا مي‌باشد. رئيس هيات امنا توسط اعضاء انتخاب مي‌شود. اهم وظايف هيات امنا عبارتند از:

1-     تصويب خط مشي كلي و ارجاع آن به شوراي اسلامي شهر جهت تصويب نهايي

2-     تصويب ساختار و تشكيلات و ارجاع آن به شوراي اسلامي شهر جهت تصويب نهايي

3-     تصويب بودجه سالانه

4-     تصويب آيين‌نامه‌هاي استخدامي و مالي

5-     نصب و عزل رئيس مركز

رئيس مركز را هيات امنا براي مدت دو سال از بين يا خارج از اعضاي هيات امنا (با اولويت اعضاي شوراي شهر) كه داراي مدارج بالاي علمي و تجربه كافي باشند، انتخاب مي‌كند. اهم وظايف رئيس عبارتند از:

1-     ارائه خط مشي

2-     پيشنهاد بودجه

3-     اداره مركز

شوراي پژوهشي متشكل از رئيس مركز (به عنوان رئيس شوراي پژوهشي) و شش نفر از پژوهشگران متخصص در مقولات مختلف مديريت شهري داراي حداقل مدرك كارشناسي ارشد با پيشنهاد رئيس مركز و تصويب هيات امناست. اين افراد براي مدت دو سال انتخاب مي‌گردند و معاون برنامه‌ريزي و پژوهش شهرداري جهت هماهنگي بيشتر شورا و شهرداري در امر پژوهش يكي از آنان خواهد بود. دعوت از ساير متخصصان بدون حق راي بلامانع است. اهم وظايف شوراي پژوهشي عبارتند از:

1-     بررسي و تصويب طرح‌هاي پژوهشي

2-     همكاري در تدوين برنامه سالانه

3-     تشكيل كميته‌هاي موقت تخصصي در موضوعات مختلف حسب مورد و به عنوان بازوهاي مشورتي

4-     نظارت بر انتشار نشريه‌هاي علمي و پژوهشي مركز

5-     برنامه‌ريزي براي ارتباط علم با ساير مراكز آموزشي و پژوهشي داخل و خارج شهر مشهد

تبصره 3: نحوه تعيين مجريان، داوران و ناظرين و به طور كلي فرآيند پيشنهاد، تصويب و تحويل‌گيري يك طرح، در "نظامنامه پژوهش مركز" كه به تصويب شوراي پژوهشي خواهد رسيد، تعريف مي‌گردد.

در ساختار سازماني فعلي مركز، تنها يك معاون پژوهشي-اجرايي وجود دارد. هرگونه توسعه در اين ساختار، صرفا پس از پيشنهاد رئيس و تصويب هيات امنا و شوراي اسلامي شهر امكان‌پذير است. اهم وظايف اين معاونت عبارتند از:

1-     كمك به رئيس مركز در اجراي مصوبات شوراي پژوهشي

2-     پيگيري امور پژوهشي مركز

3-     پشتيباني اداري و مالي از فعاليت‌هاي پژوهشي مركز

4-     نظم بخشيدن به روند اجرايي امور

5-     گردش كار مطلوب در بخش‌هاي مختلف

6-     نظارت بر امور مالي

7-     ايجاد فضاي مناسب كار

8-     رفع نيازهاي تداركاتي

اين اساسنامه در چهار بخش مقدمه، اهداف و شرح وظايف مركز، اركان مركز و ساختار مركز و سه تبصره به تصويب شوراي اسلامي شهر مقدس مشهد رسيد.